خلاصه‌ای از یک سخنرانی بسیار مهم
سخنرانی بسیار مهم جورج یئو، وزیر خارجه سابق سنگاپور که بیش از ده سال وزیر خارجه بود و از چهره‌های مهم سیاست خارجی آسیاست، در سخنرانی اخیرش در خانه آدام اسمیت تصویری جالب از نظمی می‌دهد که متفاوت از سایر تحلیلها درباره جهان چندقطبی است.
۱. آمریکا ناچار به عقب‌نشینی است
یئو معتقد است محدودیت اصلی آمریکا دیگر فقط چین یا روسیه نیست، بلکه اقتصاد خود آمریکاست. بدهی فدرال به حدود ۴۰ تریلیون دلار نزدیک شده و هزینه بهره بدهی از بودجه دفاعی عبور کرده است. آمریکا نمی‌تواند برای همیشه هزینه شبکه عظیم نظامی و امنیتی خود در سراسر جهان را به شکل فعلی تأمین کند.
اما فشار آمریکا بر اروپا، ژاپن، کره و دیگر متحدان برای پرداخت سهم بیشتری از هزینه دفاعی یک تناقض دارد. هرچه این کشورها توان نظامی مستقل‌تری پیدا کنند، امکان سیاست خارجی مستقل‌تری هم خواهند داشت. بنابراین تقسیم هزینه‌های هژمونی ممکن است خودش به تضعیف هژمونی و شکل‌گیری جهان چندقطبی کمک کند.
۲. ایران نمونه‌ای از محدودیت قدرت نظامی آمریکاست
یئو ایران را نمونه‌ای مهم از سازگاری با جنگ مدرن می‌داند. فناوری اطلاعات و شناسایی دقیق این تصور را ایجاد کرده بود که با کشتن رهبر و سران نظامی می‌توان فرماندهان اصلی را حذف و سیستم فرماندهی ایران را فلج کرد. اما ایران با غیرمتمرکز کردن فرماندهی و کاهش نقاط شکست واحد، خودش را با این شرایط تطبیق داده است.
از طرف دیگر توان موشکی ایران آسیب‌پذیری دیگری را آشکار کرده است. پایگاه‌های بزرگ و ثابت آمریکا که زمانی ابزار نمایش قدرت بودند، حالا خودشان اهداف بزرگی هستند که دفاع از آنها بسیار پرهزینه است. از نگاه یئو این مسئله فقط مربوط به خاورمیانه نیست و کشورهای آسیایی میزبان نیروها و تجهیزات آمریکا هم باید این خطر را در محاسبات امنیتی خود لحاظ کنند.
۳. چین لزوما نمی‌خواهد آمریکای بعدی باشد
این مهمترین بخش بود. یئو با این تصور که چین می‌خواهد جای آمریکا را به عنوان هژمون جهانی بگیرد مخالف است. از نگاه او سنت تاریخی چین در دیوارکشی، متفاوت است و چینی‌ها اداره یک امپراتوری جهانی به سبک آمریکا را بسیار پرهزینه می‌دانند.
مدل چین بیشتر ایجاد یک هسته داخلی قدرتمند و محافظت‌شده و در عین حال تعامل گسترده اقتصادی با جهان است. سیاست «گردش دوگانه» چین را هم باید در همین چارچوب فهمید. چین می‌خواهد آن‌قدر به جهان متصل باشد که از اقتصاد جهانی منتفع شود، اما آن‌قدر وابسته نباشد که جهان خارج بتواند آن را فلج کند.
۴. رقابت هوش مصنوعی در نهایت رقابت انرژی است
یکی از مهمترین نکات اقتصادی یئو این است که محدودیت نهایی AI فقط تراشه و الگوریتم نیست، بلکه انرژی است. هرچه محاسبات بیشتر شود برق بیشتری لازم است.
بنابراین رقابت آمریکا و چین در هوش مصنوعی فقط رقابت OpenAI و DeepSeek نیست. نیروگاه، شبکه برق، دیتاسنتر، زمین و انرژی ارزان هم بخشی از این رقابت‌اند. ظرفیت عظیم تولید برق چین از این منظر یک مزیت استراتژیک مهم محسوب می‌شود.
چین همچنین با مدل‌هایی مانند DeepSeek و Qwen به سمت اکوسیستم بازتر هوش مصنوعی حرکت کرده تا AI سریع‌تر در کل اقتصاد منتشر شود.
۵. بازار بدون دولت خوب کار نمی‌کند و دولت هم بدون بازار
یئو به آدام اسمیت برمی‌گردد و می‌گوید تقلیل اسمیت به «دست نامرئی بازار» اشتباه است. Wealth of Nations را باید کنار Theory of Moral Sentiments خواند.
جامعه موفق هم به دست نامرئی بازار نیاز دارد و هم به دست مرئی نهادها و حکومت. دولت مثل بچه‌ای که گنجشکی در دست دارد اگر بیش از حد اقتصاد را فشار دهد آن را خفه می‌کند و اگر بیش از حد عقب بکشد ظرفیت هدایت و تنظیم اقتصاد را از دست می‌دهد. هنر حکمرانی پیدا کردن تعادل میان این دو است.
جمع‌بندی
تز اصلی یئو این است که ما صرفا شاهد ظهور چین نیستیم. فناوری، بدهی آمریکا، افزایش قدرت کشورهای متوسط، آسیب‌پذیری پایگاه‌های نظامی و تغییر جغرافیای انرژی و هوش مصنوعی همزمان در حال کاهش امکان هژمونی یک قدرت واحد هستند.
در این تصویر ایران هم یکی از نمونه‌های این تحول است: کشوری بسیار ضعیف‌تر از آمریکا از نظر قدرت متعارف که می‌تواند با سازگار کردن ساختار نظامی خود و ایجاد آسیب‌پذیری برای طرف مقابل، هزینه اعمال قدرت آمریکا را بالا ببرد.
اگر یئو درست بگوید، جهان آینده نه آمریکایی است و نه لزوما چینی. جهان آینده چندقطبی‌تر، غیرمتمرکزتر و پیچیده‌تر از نظمی است که پس از فروپاشی شوروی شناختیم.
🎥 ویدئوی کامل سخنرانی جورج یئو:
https://youtu.be/NY2Vgiuh1ZY
