🕳️ Ошқозон ярасининг перфорацияси
🔍 Таърифи:
Ошқозон ярасининг перфорацияси — ошқозон деворининг барча қаватлари тешилиб, унда очиқ тешик ҳосил бўлиши ва ошқозон ичидаги моддаларнинг қорин бўшлиғига чиқиб кетиши билан кечадиган ҳолат.
Бу — ҳаёт учун хавфли шошилинч ҳолат бўлиб, зудлик билан жарроҳлик ёрдамини талаб қилади.
🧬 Этиологияси (сабаблари):
Кўпинча перфорация сурункали яра касаллигининг асорати сифатида ривожланади.
Асосий сабаблари:
• 🦠 Helicobacter pylori • 💊 Ностероид яллиғланишга қарши препаратлар — НЯҚП (ибупрофен, аспирин ва бошқалар) • 🧠 Стресс яралари (оғир жароҳатлар, куйишлар, сепсисда) • 🍷 Алкоголь истеъмол қилиш, чекиш • ❗ Даволанмаслик ёки даволашни ўзбошимчалик билан тўхтатиш
🔬 Патогенези:
Яра ошқозон деворининг барча қаватларини емириб боради → тешик ҳосил бўлади → кислота, овқат ва ферментлар қорин бўшлиғига тушади → ўткир перитонит ривожланади.
Бу қорин пардасининг яллиғланиши, интоксикацияга олиб келади ва сепсис ҳамда шок билан асоратланиши мумкин.
🤒 Клиник кўриниши:
Классик тарзда уч босқич кузатилади:
1. «Ханжарсимон» оғриқ босқичи (перфорация):
• 💥 Эпигастрий соҳасида тўсатдан бошланадиган, кескин ва жуда кучли оғриқ • 🔪 Оғриқ кўпинча «қоринга пичоқ санчилгандек» деб таърифланади • 🌬️ Нафаснинг тўхтаб қолгандек бўлиши, тери оқариши, совуқ тер чиқиши
2. «Сохта яхшиланиш» босқичи:
• 🧊 Оғриқ камаяди, бемор ўзини енгил ҳис қила бошлайди • ⚠️ Шу босқичда бемор ёки атрофдагилар хато равишда «ўз-ўзидан ўтиб кетди» деб ўйлаши мумкин
3. Перитонит босқичи:
• 🌡️ Тана ҳарорати кўтарилиши • 🧱 Қорин деворининг таранглашиши, мушаклар ригидлиги • 📉 Тахикардия, қон босимининг пасайиши • 🤢 Қусиш, ич келмаслиги ва газ чиқмаслиги • 🧪 Шёткин–Блюмберг симптомининг мусбат бўлиши
🧪 Диагностикаси:
• 🩺 Кўрик: «ўткир қорин», «тахтасимон қорин» симптоми • 🩻 Қорин бўшлиғи аъзолари рентгени: диафрагма остида эркин газ аниқланиши — муҳим белги • 📸 Қорин бўшлиғи КТси — янада аниқ текширув усули • 💉 Умумий қон таҳлили: лейкоцитоз, С-реактив оқсил (CRP) ошиши • ❗ Перфорацияга шубҳа қилинганда гастроскопия ўтказилмайди!
💊 Даволаш:
⛑️ Асосий даволаш — шошилинч жарроҳлик!
Қанчалик эрта бажарилса, шунчалик яхши. «Олтин вақт» — дастлабки 6 соатгача.
Даволаш тактикаси:
• 🔪 Шошилинч операция: перфорация тешигини тикиш + қорин бўшлиғини санация қилиш • 💧 Инфузион терапия — йўқотилган суюқлик ҳажмини тўлдириш • 💊 Кенг таъсир доирасига эга антибиотиклар • ⛔ Овқат ва суюқлик қабул қилмаслик, ошқозонни зонд орқали декомпрессия қилиш • 💉 Операциядан кейин протон помпаси ингибиторлари (ИПП)
⚠️ Асоратлари:
• 🦠 Тарқалган перитонит • 📉 Инфекцион-токсик шок • 💀 Сепсис, кўп аъзоли етишмовчилик • 🔁 Чокларнинг етишмовчилиги, қайта перфорация • ⚠️ Ўлим хавфи — айниқса ташхис кеч қўйилганда юқори
🧠 Эсда тутинг:
Тўсатдан бошланган кескин қорин оғриғи + қорин мушакларининг таранглашиши + рентгенда эркин газ аниқланиши = ошқозон яраси перфорациясидан шубҳаланиш керак.
⏰ Бу ҳолатда ҳар бир соат муҳим — бемор ҳаёти хавф остида бўлади.